Nieren werken niet meer overlijden: Wat te verwachten in de laatste fase van nierfalen

Gepubliceerd door Team Niernieuws.nl op november 18, 2025november 18, 2025

Wanneer nieren niet meer werken, kan overlijden in de laatste fase van nierfalen een realiteit worden. In deze fase hopen afvalstoffen zich op in het bloed, wat ernstige klachten veroorzaakt.

In dit blog leer je wat je kunt verwachten, hoe klachten verlicht kunnen worden en welke keuzes er zijn. Lees verder voor belangrijke inzichten en praktische tips.

Samenvatting

• In de laatste fase van nierfalen hopen afvalstoffen en vocht zich op, wat klachten zoals jeuk, misselijkheid, benauwdheid en vermoeidheid veroorzaakt. Zonder dialyse is de gemiddelde levensverwachting 1 tot 2 weken.
• Palliatieve zorg richt zich op pijnverlichting en comfort. Medicatie zoals morfine, zuurstoftherapie en verkoelende crèmes verminderen klachten. Emotionele en spirituele steun speelt ook een grote rol.
• Veel overlijden niet direct door nierfalen, maar door complicaties zoals longontsteking of hartproblemen. Palliatieve sedatie wordt vaak gebruikt in de stervensfase om ongemak te verzachten.
• Het opstellen van een wilsverklaring biedt duidelijkheid over medische keuzes, zoals behandelverbod of euthanasie. Dit helpt zorgverleners om wensen te respecteren.
• Zorgverleners zoals een nefroloog, verpleegkundigen en geestelijk verzorgers bieden ondersteuning aan patiënten en naasten tijdens de moeilijke laatste fase.

Wat gebeurt er in de laatste fase van nierfalen?

In de laatste fase van nierfalen hoopt vocht zich op in je lichaam. Dit kan leiden tot zwellingen in je benen, handen of gezicht. Je nieren kunnen afvalstoffen in het bloed niet meer filteren.

Hierdoor kun je misselijk worden, verward raken of zelfs een verminderd bewustzijn ervaren.

“Je lichaam geeft aan wanneer het niet meer verder kan.”

Zonder dialyse nemen klachten toe, zoals jeuk, vermoeidheid en moeite met ademhalen. De gemiddelde levensduur na het stoppen met dialyseren is vaak 1 tot 2 weken. Palliatieve zorg helpt hierbij om jouw kwaliteit van leven zoveel mogelijk te behouden en lichamelijk ongemak te verminderen.

Oorzaken van overlijden bij nierfalen

Nierfalen in de laatste fase kan leiden tot ophoping van afvalstoffen in het bloed. Dit veroorzaakt complicaties zoals hoge bloeddruk en vocht vasthouden, wat de organen belast.

Overlijden bij conservatieve behandeling

Bij een conservatieve behandeling kies je ervoor om geen dialyse of niertransplantatie te ondergaan. Vaak overlijdt iemand door bijkomende aandoeningen zoals een longontsteking of een hartinfarct.

De nieren verwijderen afvalstoffen in het bloed niet meer, wat kan leiden tot vergiftiging van het lichaam. Dit veroorzaakt symptomen zoals benauwdheid, misselijkheid en jeuk.

Artsen richten zich bij deze behandeling op palliatieve zorg en de kwaliteit van leven. Een specialist ouderengeneeskunde of medisch maatschappelijk werker kan hierbij helpen. Er ontstaat vaak ook extra vocht vasthouden in het lichaam, wat ongemak geeft.

De volgende fase na een conservatieve behandeling brengt andere keuzes met zich mee.

Overlijden na stoppen met dialyse

Na het stoppen met dialyse overlijd je meestal binnen enkele dagen tot twee weken. Dit gebeurt omdat afvalstoffen in het bloed opstapelen en het lichaam langzaam vergiftigen. Ook speelt vocht vasthouden een grote rol, wat kan leiden tot benauwdheid of hartproblemen.

Veel patiënten overlijden niet direct aan nierfalen zelf, maar door complicaties zoals longontsteking of een hartinfarct. Je zult merken dat verpleegkundigen en een specialist ouderengeneeskunde terminale zorg bieden om klachten te verlichten.

Palliatieve sedatie wordt vaak toegepast om de stervensfase zo comfortabel mogelijk te maken.

Klachten verlichten tijdens de stervensfase

Het verlichten van klachten helpt de kwaliteit van leven te behouden. Verpleegkundigen en een specialist ouderengeneeskunde bieden ondersteuning bij lichamelijke en geestelijke zorg.

Lichamelijk ongemak verminderen

Lichamelijk ongemak komt veel voor in de laatste fase van nierfalen. Je kunt met gerichte zorg en ondersteuning klachten verlichten.

1. Verminder pijn met voorgeschreven medicatie door een specialist ouderengeneeskunde of huisarts. Pijnstillers zoals morfine werken vaak effectief.
2. Verlicht benauwdheid door zuurstof toe te dienen of een ventilator te gebruiken, in overleg met verpleegkundigen of een medisch maatschappelijk werker.
3. Gebruik verkoelende crèmes tegen jeuk door afvalstoffen in het bloed, aanbevolen door een arts of psychiater indien nodig.
4. Geef kleine hoeveelheden vocht om uitdroging tegen te gaan en dorstklachten te verminderen, maar voorkom vocht vasthouden bij overmatige inname.
5. Bespreek opties voor misselijkheid, zoals anti-misselijkheidsmedicatie, met je zorgverleners om comfort te bieden tijdens deze fase.
6. Beperk onrust door kalmerende middelen, meditatie of geestelijke begeleiding van een geestelijk verzorger ter ondersteuning van mentale rust.
7. Zorg voor regelmatig wisselen van houding om doorligwonden en ander lichamelijk ongemak tegen te gaan.

Het tijdig inschakelen van palliatieve zorgteams kan helpen om de kwaliteit van leven zoveel mogelijk te behouden in deze moeilijke periode.

Emotionele en spirituele ondersteuning

Emotionele en spirituele ondersteuning kan grote verlichting bieden in de laatste fase van nierfalen. Dit helpt bij psychische klachten, zoals angst en existentiële vragen.

1. Vraag hulp aan een geestelijk verzorger om met levensvragen en zingeving om te gaan. Deze professionals bieden steun zonder religieuze verplichtingen.
2. Zoek emotionele begeleiding bij een medisch maatschappelijk werker. Zij helpen met verwerking en sociale isolatie.
3. Bespreek angsten of sombere gevoelens met een psycholoog. Dit kan helpen je emoties beter te begrijpen en los te laten.
4. Nodig vrijwilligers uit voor gesprekken of praktische hulp. Zij bieden gratis ondersteuning in deze moeilijke tijd.
5. Overweeg ontspanningsoefeningen of meditatie samen met een ergotherapeut. Dit vermindert stress en biedt rustmomenten voor jezelf.
6. Vraag verpleegkundigen naar manieren om kwaliteit van leven te verbeteren via palliatieve zorg plannen.
7. Laat naasten betrokken blijven door open communicatie over jouw gevoelens en wensen in deze fase.
8. Bespreek jouw wilsverklaring met zorgverleners om jouw keuzes vast te leggen volgens de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO).

Bespreken van een wilsverklaring

Een wilsverklaring helpt je om keuzes vast te leggen over medische behandelingen. Bespreek tijdig jouw wensen met een specialist ouderengeneeskunde of medisch maatschappelijk werker.

Wat is een wilsverklaring?

Een wilsverklaring legt jouw wensen vast voor medische beslissingen. Hiermee geef je aan welke behandelingen je wel of niet wilt als je zelf niet meer kunt beslissen.

Je kunt een vertegenwoordiger benoemen die namens jou spreekt. Ook kun je een behandelverbod, niet-reanimeren verklaring of euthanasieverklaring opnemen. Het aanpassen of intrekken van de wilsverklaring kan altijd.

Het is niet verplicht om een wilsverklaring te hebben.

Niet of juist wel behandelen

Je kunt kiezen voor niet behandelen als dialyse te zwaar is of geen langere levensduur biedt. Andere redenen zijn persoonlijke overtuigingen, religieuze keuzes, of bijkomende ziektes.

Artsen respecteren altijd een behandelverbod, maar een verzoek tot euthanasie mogen zij weigeren.

Bij chronisch nierfalen kan een conservatieve behandeling de kwaliteit van leven ondersteunen zonder actief de nieren te behandelen. Bespreek met een specialist ouderengeneeskunde of een medisch maatschappelijk werker wat het beste bij jou past.

Websites zoals Patientfederatie.nl bieden meer informatie over wilsverklaringen.

Praktische zaken rondom palliatieve zorg

Een specialist ouderengeneeskunde kan samen met jou een zorgplan opstellen. Betrek verpleegkundigen en een medisch maatschappelijk werker bij het organiseren van de zorg.

Individueel zorgplan opstellen

Een individueel zorgplan helpt bij het vastleggen van jouw wensen en afspraken. Dit zorgt voor duidelijkheid en betere afstemming met alle betrokken zorgverleners.

1. Schrijf je wensen over medische zorg en behandelingen op, bijvoorbeeld of je wel of geen dialyse wilt.
2. Betrek zorgverleners zoals een nefroloog, verpleegkundige en specialist ouderengeneeskunde bij het maken van dit plan.
3. Bespreek emotionele ondersteuning met een medisch maatschappelijk werker of geestelijk verzorger.
4. Noteer praktische zaken zoals medicatie, voeding (samen met een diëtist) en hulpmiddelen via de wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo).
5. Vraag om regelmatige updates in het plan om veranderingen in jouw conditie mee te nemen.
6. Stem afspraken af over pijnbestrijding, zoals medicatie tegen lichamelijk ongemak of jeuk door afvalstoffen in het bloed.
7. Plan wie jou ondersteunt in de stervensfase, inclusief palliatieve zorg door verpleegkundigen of vrijwilligers.

Zorgverleners betrekken

Zorgverleners spelen een cruciale rol bij de laatste fase van nierfalen. Ze helpen je kwaliteit van leven te verbeteren en bieden emotionele steun.

1. Betrek een nefroloog om medische begeleiding te krijgen. Deze specialist houdt je nierfunctie in de gaten en geeft advies over verdere behandelingen.
2. Vraag je huisarts om thuiszorg te organiseren. De huisarts blijft betrokken bij het coördineren van jouw zorgplan.
3. Een specialist ouderengeneeskunde kan helpen bij complexe zorgvragen en pijnbestrijding in deze fase.
4. Verpleegkundigen ondersteunen je dagelijks met medicatie, wondverzorging en andere basistaken die comfort geven.
5. Diëtisten geven advies over voeding om afvalstoffen in het bloed zo laag mogelijk te houden, bijvoorbeeld door eiwitinname aan te passen.
6. Schakel een medisch maatschappelijk werker in om praktische zaken rondom palliatieve zorg, zoals regelingen volgens de zorgverzekeringswet, soepel te laten verlopen.
7. Psychologen bieden ondersteuning bij mentale gezondheid en omgaan met angst of verdriet tijdens deze moeilijke periode.
8. Geestelijk verzorgers begeleiden bij spirituele vragen of zingeving, waardoor rust wordt gecreëerd voor jou en je familie.

Lees nu hoe je naasten kunnen voorbereiden op de laatste fase van nierfalen onder het volgende kopje: “Wat kunnen naasten verwachten?”.

Wat kunnen naasten verwachten?

Tijdens de laatste fase van nierfalen kun je merken dat je dierbare minder gaat eten en drinken. Dit is een natuurlijk proces en geen teken van lijden. Het lichaam geeft aan geen behoefte meer te hebben aan voeding of vocht.

Tekenen zoals een spitse neus, grauwe huid en diepliggende ogen kunnen zichtbaar worden. De ademhaling kan onregelmatig zijn, met lange pauzes tussen ademteugen. Dit zijn normale lichamelijke veranderingen vlak voor het overlijden.

Het kan emotioneel zwaar zijn om dit te zien, maar verpleegkundigen en een specialist ouderengeneeskunde kunnen je hierbij ondersteunen.

Veel mensen ervaren klachten zoals onrust, angst, pijn of benauwdheid in deze fase. Palliatieve zorg richt zich op het verlichten van deze klachten om de kwaliteit van leven te behouden.

Je kunt merken dat een medisch maatschappelijk werker of geestelijk verzorger ondersteuning biedt. Ze helpen niet alleen je dierbare, maar staan ook klaar voor jou als naaste. Nazorg is vaak onderdeel van het proces, zodat jij tijd en ruimte krijgt om te rouwen.

Conclusie

Het begrijpen van de laatste fase van nierfalen kan rust geven. Je weet wat je kunt verwachten en hoe je klachten kunt verlichten. Palliatieve zorg focust op comfort en waardigheid in plaats van genezing.

Door samen te werken met zorgverleners, kun je de juiste ondersteuning krijgen. Bespreek wensen met naasten en maak keuzes die bij je passen.

Voor meer informatie over de omgang met nierfalen en ondersteunende zorg, bezoek onze pagina over nierfalen.

Veelgestelde Vragen

1. Wat gebeurt er in de laatste fase van nierfalen?

In de laatste fase van nierfalen hopen afvalstoffen zich op in het bloed. Dit kan leiden tot klachten zoals vocht vasthouden en vermoeidheid. Palliatieve zorg richt zich op het verbeteren van de kwaliteit van leven.

2. Welke rol speelt een geestelijk verzorger bij nierfalen?

Een geestelijk verzorger biedt emotionele en spirituele steun aan patiënten en hun families. Dit helpt bij het omgaan met de uitdagingen van de ziekte.

3. Welke zorgverleners zijn betrokken bij conservatieve behandeling?

Bij een conservatieve behandeling werken verpleegkundigen, een medisch maatschappelijk werker en een specialist ouderengeneeskunde samen. Hun doel is om de symptomen te verlichten en het welzijn te verbeteren.

4. Is palliatieve zorg gebaseerd op wetenschappelijk bewijs?

Ja, palliatieve zorg is evidence-based. Dit betekent dat de behandelingen zijn gebaseerd op onderzoek en bewezen methoden om de kwaliteit van leven te ondersteunen.